افسردگی پنهان چیست؟| علائم و نشانه‌ها افسردگی نهان

رویداد۲۴ | افسردگی پنهان نوعی از افسردگی است که در ظاهر آشکار نیست، اما زندگی فرد را به طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد. افرادی که به افسردگی نهان دچارند، ممکن است در جمع‌ها فعال و شاد به نظر برسند، اما در درون احساس خستگی، بی‌انگیزگی و ناامیدی می‌کنند.

براساس گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بیش از ۲۷۹ میلیون نفر در جهان دچار افسردگی هستند، یعنی تقریباً ۳.۷ درصد از جمعیت بزرگسال جهان. این عدد نشان می‌دهد که افسردگی یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی در سطح جهانی است و تنها درصد کوچکی از افراد هستند که علائمشان کاملاً آشکار و قابل تشخیص است.

در ایران نیز، مطالعات علمی نشان می‌دهند که حدود ۵.۲ میلیون نفر با اختلالات افسردگی زندگی می‌کنند و شیوع افسردگی عمده در جمعیت ایرانی بین ۴.۱ درصد تا ۴.۸درصد است. این آمار همچنین نشان می‌دهد که زنان تقریباً دو برابر مردان در معرض ابتلا به افسردگی هستند. این اعداد بیانگر این است که بسیاری از افراد ممکن است بدون اینکه خودشان یا اطرافیان متوجه شوند، با افسردگی پنهان زندگی کنند و به درمان نیاز داشته باشند.

افسردگی پنهان چیست؟

افسردگی پنهان یا افسردگی نهان حالتی از افسردگی است که فرد در ظاهر عادی، موفق، شاد و بدون مشکل به نظر می‌رسد، اما از درون با احساسات سنگین، خستگی مزمن، بی‌علاقگی و ناامیدی دست‌وپنجه نرم می‌کند بی‌آنکه این وضعیت را به‌راحتی به دیگران یا حتی خودش نشان دهد. در واقع، فرد علائم کلاسیک افسردگی را پنهان می‌کند و اطرافیان معمولاً نمی‌توانند تشخیص دهند که او دروناً درگیر یک اختلال روحی جدی است.

انواع افسردگی

افسردگی یک اختلال چندوجهی است و نمی‌توان همهٔ افراد مبتلا را در یک دسته قرار داد. در روانشناسی بالینی، افسردگی پنهان یکی از انواع خاص است، اما برای درک بهتر، ابتدا نگاه کلی به انواع افسردگی داریم:

افسردگی اساسی یا ماژور (Major Depression)

• شایع‌ترین نوع افسردگی
• علائم شامل: غم شدید، کاهش انرژی، بی‌علاقگی به فعالیت‌ها، اختلال خواب و تغییرات اشتها
• افراد مبتلا معمولاً علائم‌شان واضح و قابل مشاهده است.

افسردگی پایدار یا دیستایمی (Persistent Depressive Disorder / Dysthymia)

• نوعی افسردگی مزمن، اما شدت آن معمولاً کمتر از افسردگی ماژور است.
• فرد ممکن است برای دو سال یا بیشتر احساس غم، خستگی و ناامیدی داشته باشد.
• علائم اغلب به شکل روزمره و طولانی‌مدت ظاهر می‌شوند.

افسردگی فصلی (Seasonal Affective Disorder / SAD)

• معمولاً در فصل‌های کوتاه و تاریک زمستان ایجاد می‌شود.
• علائم شامل خستگی، خواب زیاد، افزایش وزن و کاهش انگیزه است.

افسردگی نهان یا پنهان (Hidden / Covert Depression)

• همان‌طور که قبلاً توضیح دادیم، علائم آشکار ندارد و فرد در ظاهر شاد و موفق به نظر می‌رسد.
• افراد مبتلا ممکن است در جمع لبخند بزنند، ولی در درون احساس تهی بودن و ناامیدی کنند.
• این نوع افسردگی می‌تواند به شکل اضطراب، خستگی مزمن، یا مشکلات فیزیکی بدون دلیل مشخص ظاهر شود.

افسردگی پس از زایمان (Postpartum Depression)

• در زنان پس از زایمان رخ می‌دهد.
• علائم شامل غم، اضطراب، خستگی شدید و احساس ناتوانی در مراقبت از کودک است.

افسردگی مختلط یا دو قطبی (Bipolar Depression)

• در چارچوب اختلال دو قطبی، فرد بین دوره‌های شیدایی و افسردگی نوسان دارد.
• علائم افسردگی شبیه افسردگی ماژور است، اما با تغییرات خلقی شدید همراه است.

تفاوت افسردگی پنهان و افسردگی آشکار چیست؟

افسردگی پنهان و افسردگی آشکار هر دو نوع اختلال خلقی هستند، اما شیوه بروز علائم و نحوه تشخیص آنها تفاوت‌های قابل توجهی دارد:

بر اساس داده‌های بالینی معتبر، تقریباً بین ۱۵٪ تا ۳۶٪ از افرادی که دچار افسردگی هستند ممکن است علائم غیرکلاسیک (atypical) داشته باشند که در بسیاری از موارد می‌تواند به شکل‌های پنهان یا غیرقابل تشخیص در ظاهر بروز کند - یعنی این افراد با رفتار ظاهراً عادی زندگی می‌کنند، اما نشانه‌های افسردگی در ظاهرشان آشکار نیست. این نوع ارائه علائم می‌تواند همان چیزی باشد که در گفتار عمومی به «افسردگی پنهان» تعبیر می‌شود.

چرا برخی افراد نمی‌خواهند افسردگی خود را بروز دهند؟

افرادی که به افسردگی پنهان دچار هستند، معمولاً تمایل دارند علائم خود را پنهان نگه دارند و آن را به دیگران نشان ندهند. این رفتار می‌تواند دلایل روانشناختی، اجتماعی و فرهنگی داشته باشد:

• ترس از قضاوت و انگ اجتماعی

بسیاری از افراد وقتی حس می‌کنند افسردگی دارند، می‌ترسند دیگران آنها را ضعیف یا ناتوان ببینند. حتی گاهی در محیط کار یا جمع خانواده، فرد می‌بیند اطرافیان کمتر درباره مشکلات روانی صحبت می‌کنند و این باعث می‌شود خودش هم چیزی نگویند.

• احساس مسئولیت و حفظ ظاهر

برخی افراد فکر می‌کنند اگر ضعف‌شان را نشان دهند، اعتماد دیگران نسبت به آنها کاهش می‌یابد. مثلاً مادری که همواره همه چیز را مدیریت می‌کند، یا مدیری که پشت صحنه با فشار‌های کاری دست و پنجه نرم می‌کند، ممکن است احساسات واقعی خود را پنهان کند تا کسی نگوید «نمی‌تواند مسئولیتش را انجام دهد».

• نادیده گرفتن یا توجیه علائم

خیلی از افراد وقتی افسردگی پنهان دارند، علائم خود را به عوامل روزمره ربط می‌دهند: «خستگی از کار»، «بی‌خوابی به خاطر پروژه‌ها»، یا «حوصله نداشتن طبیعی است». تجربه بالینی نشان می‌دهد همین توجیهات باعث می‌شود فرد زمان زیادی را بدون کمک حرفه‌ای سپری کند و عمق مشکل را نبیند.

• عدم شناخت مشکل

افسردگی پنهان گاهی آن‌قدر ظریف است که خود فرد هم متوجه نمی‌شود با یک اختلال روانی روبه‌روست. احساس خستگی، کاهش انگیزه، تغییرات اشتها یا مشکلات خواب ممکن است به نظر طبیعی بیاید، اما اگر کمی دقت شود، همه این علائم کنار هم یک الگوی مشخص افسردگی را نشان می‌دهند.

• ترس از بار روانی برای دیگران

برخی افراد نمی‌خواهند بار روانی خود را به خانواده و دوستان منتقل کنند. این افراد همیشه سعی می‌کنند ظاهر شاد و مثبت داشته باشند، اما در درون احساس تنهایی، ناامیدی و گاهی گناه می‌کنند که چرا احساسات خود را پنهان کرده‌اند.

نشانه‌های افسردگی پنهان که باید جدی گرفت!

افسردگی پنهان یا افسردگی نهان معمولاً در ظاهر آشکار نیست، اما برخی نشانه‌های ظریف و قابل تشخیص وجود دارند که اگر به آنها توجه نشود، فرد ممکن است سال‌ها بدون درمان باقی بماند.

• خستگی مزمن و کمبود انرژی حتی بعد از استراحت کافی
• بی‌علاقگی یا لذت نبردن از فعالیت‌های روزمره
• تغییرات غیرطبیعی در خواب و اشتها (بی‌خوابی یا خواب زیاد، کاهش یا افزایش اشتها)
• داشتن سردرد، درد عضلانی، مشکلات گوارشی بدون علت پزشکی مشخص
• تغییرات خلقی ظریف مانند اضطراب خفیف، تحریک‌پذیری یا حس ناامیدی
• کاهش تمرکز، بهره‌وری و توانایی تصمیم‌گیری
• احساس گناه یا بی‌ارزشی مزمن

راهکار‌های مواجهه و درمان افسردگی نهان چیست؟

اگر این نشانه‌ها را در خود یا نزدیکانتان مشاهده می‌کنید، اقدام سریع برای مواجهه و درمان افسردگی پنهان اهمیت زیادی دارد.

۱. شناسایی و پذیرش مشکل: اولین قدم، شناخت و قبول اینکه این یک اختلال واقعی است. نوشتن احساسات روزانه، صحبت با دوست یا مشاور، و دقت به نشانه‌ها کمک می‌کند فرد بفهمد این حالت فقط خستگی یا استرس معمولی نیست.

۲. مشاوره و روان‌درمانی: مراجعه به روانشناس یا روان‌پزشک برای تشخیص دقیق و برنامه درمانی مناسب ضروری است. روش‌هایی مثل رفتاردرمانی شناختی (CBT) یا درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) می‌تواند به کاهش اضطراب و افسردگی کمک کند.

۳. تغییر سبک زندگی: ورزش منظم، خواب کافی و تغذیه سالم تأثیر قابل توجهی بر بهبود خلق و انرژی دارد. فعالیت‌هایی که لذت شخصی ایجاد می‌کنند، مثل مطالعه، موسیقی، طبیعت‌گردی یا هنر‌های دستی، می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند.

۴. ایجاد حمایت اجتماعی: صحبت کردن با خانواده، دوستان یا گروه‌های حمایتی می‌تواند حس تنهایی و بی‌ارزشی را کاهش دهد. حتی اگر فرد در ظاهر شاد باشد، داشتن کسی برای شنیدن و درک احساسات بسیار مؤثر است.

۵. مدیریت استرس و تکنیک‌های آرام‌سازی: تمرین‌های مدیتیشن، تنفس عمیق، یوگا یا تکنیک‌های ریلکسیشن به کاهش تنش روانی کمک می‌کند. با اهمیت انجام مدیتیشن بیشتر آشنا شوید. 

۶. ایجاد روتین تمرین یا پیاده‌روی روزانه: تجربه افراد مبتلا نشان می‌دهد که حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه تمرین روزانه، تاثیر قابل توجهی بر کاهش اضطراب و افزایش تمرکز دارد.

۷. ثبت و پیگیری پیشرفت: نگه داشتن دفترچه‌ای برای ثبت علائم و احساسات روزانه به شناسایی الگو‌ها و پیشرفت در درمان کمک می‌کند. این روش به فرد کمک می‌کند خودآگاهی بیشتری پیدا کند و کنترل بهتری روی احساساتش داشته باشد.

نتیجه‌گیری

افسردگی پنهان، اگرچه در ظاهر قابل مشاهده نیست، اما می‌تواند زندگی روزمره، روابط و سلامت جسمی و روانی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. این نوع افسردگی معمولاً با علائم ظریف، تغییرات خلقی پنهان و بی‌انگیزگی همراه است و افراد سال‌ها ممکن است بدون درمان با آن زندگی کنند.

شناخت نشانه‌ها و اقدام به موقع، کلید پیشگیری از تشدید مشکل است. مراجعه به روانشناس، مشاوره، تغییر سبک زندگی و در صورت نیاز درمان دارویی می‌تواند روند بهبود را تسریع کند و کیفیت زندگی را بازگرداند.

منابع:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/۴۰۵۴۷۳۵۶/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/۳۶۴۷۱۳۵۲/

https://www.healthline.com/health/depression/masked-depression